Huta miedzi i żelaza w Starych Kościeliskach

umi
Posty: 172
Rejestracja: 20 cze 2012, o 15:20

Huta miedzi i żelaza w Starych Kościeliskach

Postautor: umi » 27 gru 2013, o 00:31

Już w XV w. istniały w Tatrach prymitywne kopalnie miedzi, srebra, antymonu i żelaza. Lata świetności tatrzańskie górnictwo i hutnictwo przeżyło jednak dopiero w XVIII i XIX w. W tym czasie zaczęto wydobywać rudy miedzi i żelaza, chociaż te ostatnie były zazwyczaj kiepskiej jakości to wydobywano je do końca XVIII w.
Podróż w czasie zacznijmy może od Drogi pod Reglami przebiegającej w znacznym stopniu obrzeżami Zakopanego i Kościeliska Dawniej droga była nazywana Żelazną Drogą, ponieważ od XVIII wieku stanowiła połączenie dwóch ośrodków hutniczych. Były nią przewożone materiały (rudy, węgiel, półfabrykaty) pomiędzy ośrodkiem w Dolinie Kościeliskiej oraz Kuźnicami. Była utrzymywana przez dwór w Kuźnicach i stanowiła istotne połączenie w tej okolicy.
Kuźnicami zajmę się osobno a w tym miejscu skupię się na Starych Kościeliskach które uważam że zasługują na zapoznanie się z nimi.
Na wysokości 960-970 m n.p.m. znajduje się duża, polana w Dolinie Kościeliskiej Prowadzi przez nią szeroki gościniec – pieszo 30 min drogi z Kir. Dziś spokojna okolica jednak kiedyś prężny ośrodek przemysłowy z hutą miedzi, później z hutą żelaza i zakładem metalurgicznym. To miejsce to właśnie Stare Kościeliska.
W 1783 r. Mikołaj i Jan Prokopowicze otworzyli tutaj niewielki ośrodek przemysłowy – hutę miedzi. W hucie był młot fryszerski, piec do wytapiania rudy, młyn kruszący rudę i chaty, w których mieszkali robotnicy. Urządzenia huty napędzane były kołem wodnym, do którego doprowadzono wodę Kościeliskiego Potoku, spiętrzoną za pomocą tamy znajdującej się w okolicy Pośredniej Kościeliskiej Bramy (Bramy Kraszewskiego) Przetapiano tu rudę pochodzącą głównie z Doliny Starorobociańskiej. Była to jedna z najstarszych kopalni w Polskich Tatrach. Wydobywano tu rudy antymonowo – miedziane z domieszką srebra. Wydobywano tu także piryt. Rudy żelaza zwożono min. z kopalń w Dolinie Pyszniańskiej i Miętusiej, jednak wysokoprocentową rudę hematytu wydobywano jedynie w Żlebie Żelaźniak. Jest to żleb w zachodnich zboczach Doliny Kościeliskiej w masywie Kominiarskiego Wierchu. Tym szerokim, trawiastym żlebem w XIX wieku prowadziła droga, którą zwożono rudy żelaza wydobywane w kopalni zwanej Maturką i w innych okolicznych sztolniach w masywie Stołów.
W Starych Kościeliskach nie zabrakło także karczmy stojącej na polanie przy mostku prowadzącym do Lodowego Źródła i Bramy Kraszewskiego, w której pracownicy huty mogli po robocie napić się wybornego grzańca i rozprawiać o codziennych trudach. Wybudowano także tartak i leśniczówkę.
Niestety, hutnictwo to nie jedyny proceder jaki tu praktykowano, istniało wtedy jeszcze w Tatrach zbójnictwo. W latach 1805–1810 zbójnicy napadali na zarząd huty, rabując pieniądze i wymuszając fałszywe zaświadczenia. W tym czasie produkcja stawała się coraz mniej rentowna. W 1841 r. hutę zlikwidowano z powodu nieopłacalności. Tamte czasy upamiętnia stojąca do dziś kapliczka zwana zbójnicką. W rzeczywistości została ona ufundowana przez górników wydobywających tu rudę. W lewym słupku bramki wejściowej ogrodzenia widnieje rzeźbiona sylwetka zbójnika, w prawym górnika, w kapliczce umieszczono emblematy górnicze – dwa skrzyżowane młotki.
W czasie prac archeologicznych w Starych Kościeliskach w latach 1956-1958 odkryto resztki młota i pieców, ślady fundamentów oraz narzędzia górnicze. Obecnie można zobaczyć resztki pieca i murów fryszerki (umieszczona jest na nich tablica informacyjna).
Załączniki
Stare Kościelisko.jpg
Droga pod Reglami.jpg
Dolina Kościeliska z kapliczką.jpg
Kapliczka .JPG
resztki pieca i murów fryszerki.jpg
Tablica.jpg

Wróć do „Historia kowalstwa”

Kto jest online

Użytkownicy przeglądający to forum: Obecnie na forum nie ma żadnego zarejestrowanego użytkownika i 1 gość